Steeds meer leerkrachten hebben één of meerdere NT2-leerlingen in de klas. Dat vraagt om extra aandacht voor taal, terwijl de rest van de groep natuurlijk ook doorgaat. Hoe zorg je voor passend woordenschatonderwijs zonder dat het veel extra tijd kost? Volgens Rezulto-trainer Jolanda begint dat met één eenvoudige vraag: Wat heeft dit kind van mij nodig?
Woorden levend houden in de klas
Volgens Jolanda zit juist daar de grootste uitdaging. “Aanbieden is één, maar zorgen dat het bijblijft is twee.”
Een woordmuur kan daarbij veel betekenen. Ook als maar een paar leerlingen er actief gebruik van maken, adviseert Jolanda om de woorden zichtbaar te laten hangen. “Niet alleen voor de leerlingen, maar ook voor jezelf als leerkracht. Niet zien, is niet zeggen.”
Wanneer woorden zichtbaar blijven, gebruik je ze als leerkracht vanzelf vaker tijdens de dag. Zo worden ze een vanzelfsprekend onderdeel van gesprekken en activiteiten in de klas, zonder dat je er extra lestijd voor hoeft vrij te maken.
Werk vanuit een thema
Nieuwe woorden krijgen meer betekenis wanneer ze binnen één herkenbaar thema terugkomen. Werk je bijvoorbeeld aan het thema Op reis, dan kun je woorden als vertrekken, aankomen, stijgen en dalen aanbieden.
Volgens Jolanda is het belangrijk om leerlingen te laten ervaren dat woorden in verschillende situaties gebruikt kunnen worden. Ze geeft een eenvoudig voorbeeld: “Je komt niet alleen aan met een vliegtuig. Je komt ook aan op school en je vertrekt weer naar huis.”
Je kunt dit verder versterken door een prentenboek, liedje, gedicht of spel aan hetzelfde thema te koppelen. Zo ontdekken leerlingen niet alleen de betekenis van een woord, maar ook hoe ze het in verschillende situaties kunnen gebruiken.
Rezulto’s Wereld vol Woorden werkt vanuit deze thematische aanpak. Het lesmateriaal voor nieuwkomers van 6 tot 12 jaar is opgebouwd rond 11 thema’s, verspreid over 36 weken. Zo komen nieuwe woorden steeds binnen een herkenbare context terug.
Geef woorden betekenis
Woordenschatonderwijs gaat over meer dan het leren van losse woorden. Het draait erom dat leerlingen begrijpen wanneer en hoe ze een woord gebruiken.
Volgens Jolanda ontstaat die betekenis doordat woorden steeds opnieuw in verschillende contexten terugkomen. Ze illustreert dat met een eenvoudig voorbeeld: “Je hebt een volwassen dier, maar de juf is ook volwassen. Een baby kan pasgeboren zijn, maar een dierenjong ook.”
Door zulke verbindingen te maken, ontdekken leerlingen de verschillende betekenissen en toepassingen van een woord. Dat zorgt ervoor dat nieuwe woorden beter beklijven. “Het is niet woordjes stampen,” benadrukt Jolanda. “De taal die jij de kinderen meegeeft, is heel waardevol voor hun toekomst.”
Kies de juiste woorden
Voordat je nieuwe woorden aanbiedt, is het belangrijk om eerst naar je groep te kijken. Welke woorden hebben leerlingen echt nodig om mee te kunnen denken, mee te doen en mee te praten over de thema’s die in de klas aan bod komen? Zoals Jolanda zegt: “Kies de woorden waarvan je wilt dat kinderen die in ieder geval kennen om je les te begrijpen.”
Niet ieder woord verdient daarbij dezelfde aandacht. Bij een thema over bloemen is de naam van een hyacint bijvoorbeeld minder belangrijk dan het werkwoord groeien.
Binnen Wereld vol Woorden ligt daarom veel nadruk op hoogfrequente woorden die nieuwkomers nodig hebben om hun Nederlandse basiswoordenschat op te bouwen. Daarbij is in het bijzonder aandacht voor woorden uit de BAK en BasiLex.
Maak van elk moment een taalmoment
Heeft niet de hele klas extra ondersteuning nodig? Dan kun je prima werken met een kleine instructiegroep. Volgens Jolanda hoeft dat bovendien niet veel tijd te kosten. “LOGO aanbieden volgens de Viertakt kost ongeveer tien minuten.”
De grootste winst zit volgens haar juist in de momenten daarna. Het consolideren van woorden is een belangrijk onderdeel van het vergroten van de woordenschat, maar krijgt in de praktijk vaak te weinig aandacht.
“Doe het spelenderwijs: tijdens het consolideren is veel plezier te beleven als je het in een spelvorm doet.” Gebruik daarom de momenten die er toch al zijn. Vertel iets uit je eigen beleving waarin je bewust een woord van de woordmuur gebruikt of laat een woord terugkomen tijdens een kringgesprek. Juist die kleine taalmomenten helpen leerlingen om woorden beter te begrijpen en uiteindelijk zelf te gebruiken.
Houd de verbinding met de klas
Als je ervoor kiest om met kleine instructiegroepen te werken, is het van belang om de verbinding met de klas te blijven behouden. Volgens Jolanda is het belangrijk dat de leerkracht betrokken blijft bij de keuzes. “Het mag nooit alleen een taak van de ondersteuner zijn.”
Bespreek daarom samen welke woorden centraal staan, hoe deze aansluiten bij het thema en op welke momenten ze in de klas weer terugkomen. Juist die afstemming zorgt ervoor dat leerlingen de woorden in verschillende situaties blijven tegenkomen en zich echt eigen maken.
Begin klein, maak het passend
Volgens Jolanda hoeft passend woordenschatonderwijs helemaal niet ingewikkeld te zijn. Wel begint het bij een stevige basis. “Je kunt honderd doelen stellen, maar als kinderen de taal niet hebben, halen ze die doelen niet.”
Kijk daarom eerst naar wat jouw leerlingen nodig hebben. Kies woorden die aansluiten bij het thema, maak ze zichtbaar in de klas en zorg ervoor dat ze gedurende de dag op een natuurlijke manier terugkomen.
Tot slot benadrukt Jolanda dat er niet één juiste aanpak is. “Woordenschatonderwijs zoals Wereld vol Woorden kan altijd passend gemaakt worden, in welke samenwerking dan ook.”
Wil je meer houvast bij het woordenschatonderwijs aan nieuwkomers? Met Wereld vol Woorden werk je een schooljaar lang thematisch aan de Nederlandse basiswoordenschat van kinderen van 6 tot 12 jaar.
