Wat gebeurt er wanneer je kinderen laat kennismaken met poëzie? Volgens trainer en coach Christa Lodewijks ontstaat er dan iets bijzonders. Kinderen gaan spelen met taal, verwonderen zich over woorden en ontdekken dat taal niet alleen functioneel is, maar ook plezier, gevoel en verbeelding kan oproepen.
Christa werkt als trainer bij Rezulto en begeleidt al jarenlang professionals binnen de kinderopvang en het onderwijs rondom thema’s als taalontwikkeling, gedrag, spelontwikkeling en meertaligheid. Vanuit haar ervaring verzorgt ze trainingen, coachingstrajecten en VVE-gerelateerde scholing voor pedagogisch professionals en leerkrachten.
Als het aan Christa ligt, verdient poëzie een veel grotere plek binnen woordenschatonderwijs. In een interview met Rezulto legt ze uit waarom.
Waarom poëzie zoveel taal losmaakt
“Poëzie bevat vaak woorden en zinnen die op verschillende manieren geïnterpreteerd kunnen worden,” vertelt Christa. “Iedereen kan er iets anders bij voelen of beleven. Juist dat maakt het zo waardevol om er samen over in gesprek te gaan.”
Voor jonge kinderen zijn gedichten vaak herkenbaar, omdat ze aansluiten bij hun eigen leefwereld. Tegelijkertijd nodigt poëzie uit om verder te kijken dan alleen de letterlijke betekenis van woorden. Kinderen leren luisteren, nadenken en verbanden leggen.
Volgens Christa begint dat bij het plezier van de professional zelf. “Als je zelf plezier hebt in taal en lezen, kun je dat ook overbrengen op kinderen.”
Ze merkt dat niet iedere professional vanzelf enthousiast is over lezen of voorlezen. Daarom vindt ze het belangrijk om op zoek te gaan naar vormen van taal waar je zelf energie van krijgt.
Ritme, klank en onzinwoorden
Poëzie draait niet alleen om betekenis, maar ook om ritme en klank. Vooral bij jonge kinderen spelen die elementen een belangrijke rol in taalontwikkeling.
Christa noemt bijvoorbeeld onzinversjes en rijmpjes als krachtige hulpmiddelen. In deze versjes wordt gespeeld met klanken, rijm en soms verzonnen woorden. Juist doordat kinderen niet alleen luisteren naar de betekenis, maar ook naar de klank van de taal, ontdekken zij spelenderwijs hoe taal werkt en beweegt.
“Ritme en klanken helpen kinderen ook bij het onthouden van nieuwe woorden en uitbreiden van hun woordenschat,” legt ze uit. “En rijmen werkt eigenlijk altijd goed.”
Volgens haar helpt dit kinderen bovendien om gevoel te krijgen voor het ritme van de Nederlandse taal. Dat is extra waardevol voor kinderen die thuis minder met taal in aanraking komen of meertalig opgroeien.
Verwondering als uitgangspunt
Een belangrijk onderdeel van poëzie is volgens Christa de ruimte om samen te verwonderen. “In gedichten kun je je verwonderen over taal en over woorden,” vertelt ze. “Je hebt bijvoorbeeld grappige gedichten waarbij je samen kunt nadenken: wat zou dit betekenen?”
Ze noemt als voorbeeld het gedicht Ik ben zo lening door de warte van Simon van der Geest. Kinderen merken meteen dat er iets niet klopt, wat uitnodigt om samen te onderzoeken, te fantaseren en te spelen met taal.
Daarmee verschuift ook de rol van de professional. Niet direct uitleg geven of antwoorden invullen, maar kinderen stimuleren om zelf na te denken en betekenis te geven. “Dat vraagt oefening,” zegt Christa. “Voor professionals én voor kinderen.”
Ik ben zo lenig door de warte – Simon van der Geest
Ik ben zo lenig door de warte
eh zo warrig door de lente
Ben in de bladerbloesemwar
de kiezelende stralenwar
de gniechelende stikkewar
de stommestillestarenwar
Ik bloos me alle kleuren
spruttel woorden uit mijn mond
Ze strikkelen mijn lippen
over donken languit op de grond
Ik warrel en ik zwarrel
maar ik krabbel wel een brief
Zo hardop zeggen lukt me niet
ik vind je veel te lief
Direct aan de slag met poëzie
Een leuke werkvorm bij gedichten is Raadgedicht van dichter en kinderboekenschrijver Rian Visser. Daarbij wordt een woord uit een gedicht weggelaten en bedenken kinderen samen welk woord zou kunnen passen. Waarom kiezen ze juist dat woord? En welke andere mogelijkheden zijn er?
Zulke activiteiten houden taal speels en actief. Bovendien kunnen ze eenvoudig worden aangepast aan de leeftijd, interesses of thema’s die op dat moment leven in de groep.
Juist door samen te praten over gedichten komen kinderen in aanraking met nieuwe woorden, betekenissen en associaties. Zo groeit woordenschat op een natuurlijke en speelse manier.
Poëzie moet vooral niet statisch of schools worden, legt Christa uit. “Niet ieder gedicht hoeft volledig uitgeplozen te worden. Het belangrijkste is dat plezier in taal blijft ontstaan.”
Begin bij wat jou aanspreekt
Voor professionals die meer met poëzie willen doen, heeft Christa een duidelijke tip: begin dicht bij jezelf. “Ga naar de bibliotheek of boekenwinkel en kies gedichten waar jij zelf blij van wordt,” zegt ze. “Niet iedere dichtvorm spreekt iedereen aan, en dat hoeft ook niet.” Door verschillende stijlen te ontdekken, ontstaat gevoel voor wat past bij jou én bij de groep waarmee je werkt.
Net zoals Raadgedicht zijn er online veel praktische werkvormen te vinden. Denk aan speelse activiteiten rondom gedichten, rijm of taalspelletjes.
Voor oudere kinderen kan bijvoorbeeld rap een mooie ingang zijn. “Dan kun je samen onderzoeken: wat is eigenlijk het verschil tussen een rap en een gedicht?”
Verbind poëzie met de belevingswereld van kinderen
Poëzie hoeft nooit los te staan van wat er speelt in een groep. Juist door aan te sluiten bij thema’s, gebeurtenissen of gevoelens van kinderen krijgt taal betekenis.
“Ik gebruikte tijdens een workshop een gedicht over een kind dat graag een hond wilde,” vertelt Christa. “Dat leidde direct tot gesprekken en persoonlijke verhalen over lievelingsdieren en nieuwe verbindingen met andere gedichten.”
Als taal weer gaat leven
Hoe krachtig poëzie kan zijn, bleek volgens Christa na afloop van één van haar workshops tijdens het Woordenschatfestival van Rezulto. Een leerkracht uit de bovenbouw liep na afloop naar haar toe. “Hij zei: ‘Je hebt de liefde voor poëzie weer helemaal bij mij aangewakkerd. Ik ga het weer inzetten in groep 8.’”
Voor Christa is dat precies waar het om draait: professionals opnieuw laten ervaren hoeveel plezier, verwondering en verbinding taal kan brengen. “Misschien is dat wel precies wat poëzie doet. Niet alleen kinderen opnieuw naar taal laten kijken, maar ook professionals.”
Want zodra de taal weer mag verwonderen, spelen en verrassen, ontstaat er ruimte voor echte gesprekken. En juist daar begint taalontwikkeling en groeit woordenschat op een betekenisvolle manier.
