Wat als woorden niet vanzelfsprekend zijn? Wat als je opgroeit in een omgeving waarin je niet leert dat jouw stem ertoe doet? Voor Milio van de Kamp is het thema van het Woordenschatfestival ‘Het begint met woorden’ geen abstracte slogan, maar een doorleefde werkelijkheid.
Tijdens het Woordenschatfestival spreekt hij over kansenongelijkheid en welke rol woordenschat speelt in het verbreken of in stand houden ervan. In aanloop daarnaartoe spraken we hem over wat woorden voor hem betekenen en waarom ze zoveel meer zijn dan alleen taal.
“Taal voelde als iets dat niet van mij is”
Milio groeide op in Amsterdam West, in een omgeving waar weinig van kinderen werd verwacht. “Ik kom uit een omgeving waar iedereen een zeer beperkte woordenschat had, waarin er ook weinig leert van dat je stem er eigenlijk toe doet.”
Taal speelde lange tijd geen positieve rol in zijn leven. Literatuur voelde als iets wat niet voor hem bedoeld was. “Dat was een ver-van-mijn-bed-show.”
Het keerpunt kwam toen hij op zijn 25e per toeval een boek in handen kreeg van de Franse schrijver Édouard Louis, die schreef over zijn eigen opgroeien in armoede.“Toen ik dat las,dacht ik: wow dit ben ik, dit gaat over mij. Mensen zoals ik mogen zich uiten en hebben iets te vertellen.”
Het besef daar niet alleen in te zijn noemt Milio fundamenteel. “Dat is voor heel veel mensen vanzelfsprekend, maar eigenlijk is het helemaal niet vanzelfsprekend.”
Woorden als bevrijding
Als je in zo’n sociale onderklasse opgroeit, heb je vaak niet de woorden om te beschrijven wat je meemaakt of om het te analyseren. Als sociale ongelijkheid er vervolgens voor zorgt dat je daar blijft, terwijl je ook nog het gevoel krijgt dat het je eigen schuld is, dan is het moeilijk om die situatie te doorbreken zonder de juiste woorden.
Juist daar ligt volgens hem de kracht van taal: woorden geven macht. Woorden maken zichtbaar dat sociale ongelijkheid groter is dan individuele schuld. “Woorden geven je de ruimte om je stem te laten horen, om te spreken over wat je hebt meegemaakt en wat je hebt gezien,” vertelt Milio.
Woorden maken het mogelijk om verhalen te delen. Voor mensen in vergelijkbare situaties, maar ook voor mensen die in een betere positie zitten.
Leesplezier als sleutel
Volgens Milio moeten we anders naar het onderwijs kijken. De sterke focus op technisch lezen zorgt ervoor dat veel kinderen hun interesse verliezen en uiteindelijk zelfs een hekel krijgen aan lezen. Op de middelbare school wordt dat leesplezier vervolgens, zoals hij het noemt, “heel vakkundig uitgesloopt” door de nadruk op analyseren. Zonder intrinsieke motivatie houdt uiteindelijk niemand van lezen, stelt hij.
Dat is opvallend, omdat onderzoek juist laat zien dat leesplezier de sleutel is tot een grotere woordenschat. Toch lezen kinderen op veel scholen niet meer dan een kwartier per dag. “Het zit allemaal onlogisch in elkaar.” Vooral kinderen uit kansarme posities ondervinden daar de gevolgen van, omdat zij thuis minder kunnen compenseren met ouders die boeken kopen of hen meenemen naar de bibliotheek.
Samen het gesprek openen
Op het Woordenschatfestival wil Milio spreken over hoe taal en kansenongelijkheid met elkaar verweven zijn. “Wat er gebeurt als je thuis of vanuit het onderwijs leert dat jouw stem er minder toe doet,dat er tig keer wordt gezegd: Houd je woorden bij je.” Wat doet dat met een kind? Wat betekent dat voor de rest van zijn leven? Dat gesprek wil hij openen.
Dat hij nu zelf als spreker voor een groep staat, voelt soms dubbel. “Ergens is het ook wel ironisch dat iemand zoals ik met een beperkte woordenschat daar staat, maar misschien is dat ook juist wel het punt.” Opgroeien met weinig eigenwaarde maakt het spreken niet vanzelfsprekend.
Milio wil zijn eigen perspectief delen om meer inzicht te geven in de leefwereld achter sociale verschillen en in wat dat doet met een kind in een klas. En vooral: hoe belangrijk het is dat kinderen in kansarme posities toegang krijgen tot woordenschat, zonder dat we die verantwoordelijkheid volledig bij ouders neerleggen.“Ik probeer op die manier mijn steentje in de vijver te gooien zodat we hopelijk een stapje dichter bij de oplossing komen.”
“Want als het begint met woorden, dan begint het met de ruimte om ze te mogen gebruiken.”
Het woordenschatfestival is woensdag 25 maart 2026 in het NBC Congrescentrum in Nieuwegein.
