Een kwart van de leerlingen in groep 8 heeft moeite met het voeren van een gesprek, blijkt uit een recent onderzoek van de Onderwijsinspectie. We spraken over gespreksvaardigheden met Michal Butink, spreker op het Woordenschatfestival, mede-eigenaar van Wondering Works en trainer en facilitator in Visual Thinking Strategies (VTS).
“Vanuit mijn expertise denk ik meteen aan de aanpak Visual Thinking Strategies,” vertelt ze in een interview met Rezulto. “Dit gaat over hoe je woorden gebruikt, maar ook over dialoog en taalverrijking.”
Hoe benader je elkaar met taal?
Visual Thinking Strategies biedt een denk-, leer- en gespreksstrategie die leerlingen uitnodigt om actief te onderzoeken. Door te kijken, te interpreteren en te redeneren in gestructureerde gesprekken, ontwikkelen zij niet alleen analytische- en taalvaardigheden, maar ook sociale competenties. Denk aan leren luisteren, empathie ontwikkelen, respect hebben voor andere zienswijzen en verschillende perspectieven waarderen.
De aanpak is ontstaan in de museale wereld, vanuit het onderzoek dat klassieke rondleidingen weinig leeropbrengst hadden. Ze waren leuk, maar de kennis bleef niet hangen. De vraag werd: wat heeft iemand nodig om betekenis te kunnen geven aan wat hij ziet? “Als je ergens betekenis aan kunt geven, kun je je er ook mee verbinden,” legt Michal uit.
Michal Butink heeft een achtergrond als beeldend kunstenaar en heeft altijd de kracht van beelden en kunst ervaren om anders te kijken, nieuwe perspectieven te ontdekken en gesprekken op gang te brengen. Haar eigen schooltijd werd gekenmerkt door een gebrek aan een veilige omgeving. “Misschien is dat wel waarom VTS me zo aanspreekt,” zegt ze. “Het gaat over gehoord worden, over dat iedereen mee mag doen en er mag zijn.” Wanneer zij met VTS werkt, ervaart ze een ideale wereld: een veilige ruimte waarin mensen naar elkaar luisteren.
Hoe pas je Visual Thinking Strategies toe?
Bij VTS draait het om gezamenlijk onderzoek. Deelnemers kijken samen naar een beeld en verkennen wat het voor hen betekent. Ze gebruiken hun eigen kennis en ervaringen en leren van elkaar. Een facilitator begeleidt dat proces met vaste vragen en een zorgvuldige gesprekstechniek.
Het is daarbij belangrijk dat alles wat gezegd wordt door de facilitator wordt geparafraseerd en teruggegeven, vaak in andere woorden. “Dat zorgt voor sterke taalverrijking. Elke opmerking is even waardevol. Er is geen goed of fout,” vertelt Michal. Daardoor is de drempel laag en voelen leerlingen snel: dit kan ik.
Leerlingen leren niet alleen spreken, maar ook luisteren, verwoorden en reageren op elkaar. Verschillende perspectieven mogen naast elkaar bestaan. Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn, maar leert wel begrijpen waar de ander zijn idee op baseert. “Je kijkt allemaal naar hetzelfde, maar ziet iets anders,” zegt Michal. “Dat besef maakt het makkelijker om mee te bewegen met elkaars zienswijzen.”
Ervaren in plaats van luisteren
Tijdens het Woordenschatfestival laat Michal van Wondering Works in de workshop zien hoe leerkrachten Visual Thinking Strategies geïntegreerd kunnen inzetten in hun lessen. Niet als extra activiteit, maar als vaste didactische tool om een onderzoekende basishouding te creëren, denken zichtbaar te maken, voorkennis te activeren en lesdoelen te bereiken.
Tijdens deze workshop wil Michal de zaal vooral zelf laten ervaren wat de aanpak oplevert. De deelnemers voeren twee gesprekken en reflecteren daarop. Net zoals VTS bedoeld is: door te doen, niet door te zenden. “Zo vind je zelf antwoorden op je vragen.”
Michal hoopt dat deelnemers geïnspireerd raken. Dat onderwijsprofessionals denken: hier willen wij wat mee. In het onderwijs wordt gezocht naar manieren om burgerschap vorm te geven, woordenschat te verrijken en het onderzoekende brein te ontwikkelen. VTS raakt al deze thema’s.
Het woordenschatfestival is woensdag 25 maart 2026 in het NBC Congrescentrum in Nieuwegein.
